جدول نموداری معرفی برخی از آثار و تالیفات علامه میرحامد حسین

0
248

یکی از راههای متداول در بررسی جایگاه علمی بزرگان، آشنائی با آثار بر جای مانده از ایشان است. درباره تعداد آثار مرحوم علامه حامدحسین گزارش‌های مختلفی رسیده است تا جایی که صاحب ریحانة الادب، مرحوم محقق تبریزی به نقل از بعضی بزرگان، آثار منتسب به علامه را بالغ بر دویست عنوان برشمرده است. البته برخی از آثار منتسب به علامه به اشتباه به ایشان نسبت داده شده که گاهی سبب این اشتباه آن بوده که مرحوم علامه کتابی را از یک مولف استنساخ می‌نمود و شرح حال نویس، به جای نام کاتب، ایشان را به عنوان مولف آن اثر، معرفی می‌کرد. در نمودار زیر شرح مختصری درباره برخی از آثار علامه ارائه می‌شود.

ردیف

عنوان کتاب

توضیحات

منابع

1

عبقات الأنوار في مناقب الأئمة الأطهار علیهم السلام

این موسوعه عظیم امامتی که در نقد باب هفتم تحفه اثنی عشریه اثر شاه عبدالعزیز دهلوی، نگاشته شده، به زبان فارسی و در دو منهج تنظیم شده است:

بخش اول: منهج آیات است که در پاسخ به شبهات وارده از سوی عبدالعزیز دهلوی پیرامون هفت آیه از آیات امامت می‌باشد.

 بخش دوم:منهج روایات است که در پاسخ به ایرادات وارده از سوی صاحب تحفه به دوازده روایت از احادیث امامتی تدوین شده و در آن مرحوم علامه در بخش سندی تواتر این روایات را اثبات نموده و در بخش دلالی به صورتی بی‌نظیر و بسیار مفصل امامت بلافصل امیرمومنان (علیه السلام) را اثبات می‌نماید.

به گفته صاحب مرآه الکتب: این اثر بالغ بر 30 مجلد گزارش شده است.

بنابر بررسی‌های انجام شده، مجموعه عبقات الانوار در صورت تصحیح و تحقیق مناسب، بیش از 40 مجلد خواهد شد.

الذريعة – آقا بزرگ الطهراني – ج 15 ص 214

2

استقصاء الإفحام و استيفاء الإنتقام في ردّ منتهى الكلام

این کتاب به زبان فارسی در رد منتهی الکلام حیدر علی فیض آبادی (متوفی1299.ق)از شاگردان عبدالعزیز دهلوی که در بحث تحریف قرآن و اثبات وجود حضرت حجت ارواحنافداه نوشته بود، تالیف شد.

همچنین در این کتاب مباحث فراوانی در احوال رجال اهل سنت و علماء ایشان و نیز درباره  برخی از اصول دین و فروع مختلف عملی به چشم می‌خورد.

الذريعة – آقا بزرگ الطهراني – ج 2 ص 31

3

أسفار الأنوار عن حقائق أفضل الأسفار أو الرحلة المكية والسوانح السفرية في حج البيت و زيارة الأئمة عليهم السلام

مرحوم علامه در سال 1282.ق به همراه برادر خویش، علامه اعجاز حسین از لکهنو به قصد حج از مسیر عراق، پس از زیارت عتبات عالیات و دیدار با عالمان بزرگ آن دیار، بعد از آنکه مورد استقبال عالمان نامدار آن دیار قرار گرفتند، برای به جا آوردن اعمال حج ، به سوی مکه مکرمه به راه افتادند. ایشان در این سفر رنجها و مشقتهای فراوانی را متحمل شده و با زحمات بسیار کتابهای مختلفی نیز تهیه کرده و برای غنا بخشی کتابخانه عظیم خاندان عبقات، آنها را به لکهنو آوردند. مرحوم علامه مشروح ماجراهای متفاوتی که در این سفر برایشان رخ داده بود را در سفرنامه حج جمع آوری کرده و حتی برخی از آن گزارشها را نیز در بخشی از مکاتبات خود نظیر مجموعه  الدرر السنیه آوردند.

الذريعة 2 / 60

أعيان الشيعة – السيد محسن الأمين – ج 4 ص381

4

أسنى الوسائل

در این مجموعه، سؤالات فقهی ، کلامی و برخی مسائل دیگر از محضر علامه پرسیده شده و ایشان به صورت مختصر و گاهی مفصل پاسخ داده‌اند. این مجموعه به صورت فیش‌های نامنظم، در برگه‌های متفاوت موجود است.

مکررا در این مجموعه پاسخ‌هائی به دستخط علامه ناصرالمله دیده می‌شود که در پایان آن پس از درج نام علامه حامد حسین این عبارت به چشم می‌خورد:«بقلم ناصر حسین عفی عنه».

إيضاح المكنون – إسماعيل باشا البغدادي – ج 1 ص 83

5

إفحام أهل المَين في ردّ إزالة الغين

کتاب« إزالة الغين عن بصارة العين» از حیدرعلی فیض آبادی است که در چند جلد نوشته شده. ابتدا مرحوم سيد محمد باقر بن سيد محمد – سلطان العلماء–  (متولد 1234ه.ق) کتاب« تشييد مباني الايمان» را در رد آن نوشت. مرحوم علامه حامد حسین نیز «إفحام اهل المین» را نگاشت.

الذريعة 2 : 257 و ج 5: 3

6

العضب البتار في مبحث آية الغار

مرحوم قاضی نور الله تستری –شهید ثالث- (1039 ه.ق)در نقد استدلال اهل سنت بر خلافت ابوبکر به آیه غار کتاب «کشف العوار فی تفسیر آیه الغار»را نوشتند. یکی از شاگردان مدرسه دهلی به نام محمد فخر هندی اله آبادی کتاب «درّة التحقیق فی نصرة الصدیق» را در رد کتاب شهید ثالث نگاشت. علامه میرحامد حسین برای دفاع از کتاب کشف العوار و نقد استدلالات صاحب درة التحقیق، العضب البتار را نوشت.

الذريعة 15 / 277- معجم المولفین، عمر کحالة ج11/ ص122

7

الدرر السنية في المكاتيب والمنشآت (العربیه و الفارسیة و الاُردویة)

این مجموعه، نامه‌های خاندان عبقات به ویژه مرحوم علامه میرحامد حسین به بزرگان و علمای شیعه در شبه قاره و سائر بلاد اسلامی بوده است. بخش مهمی از این مکاتبات نیز نامه‌هایی است که میان خود خاندان ردّ و بدل می‌شده. بخش‌های فراوانی از این مجموعه که مجلدات فراوانی از آن موجود است، توسط کاتبان پاکنویس شده و بخش‌های متعددی نیز به صورت مسوّده، به دستخط اعضای خاندان عبقات بالاخص مرحوم علامه حامد حسین و اعجاز حسین در سه قسمت گردآوری شده و هم اکنون بیشتر آن قابل دسترسی می‌باشد. بخشی از آن نامه‌های عربی و بخش دیگر فارسی و بخشی نیز به زبان اردو می‌باشد.

محتوای این مکاتبات برای شناسائی جریانات ضد شیعی و همچنین سامان و نابسامانی‌های جامعه شیعه آن زمان ، به ویژه وضعیت شیعیان شبه قاره و همچنین آشنائی کاملتری با وضعیت علمی مدرسه لکهنو و نیز به دست آمدن اطلاعات کاملتری از مسائل مربوط به زندگی خاندان عبقات بالاخص مرحوم علامه حامد حسین و مشکلات پیش روی ایشان قابل استفاده خواهد بود.

تكملة نجوم السماء 2 / 31

الذريعة – آقا بزرگ الطهراني – ج 8 ص 126

8

لآلی البهیه فی مکاتیب(الفارسیه و الاردویه)

بخش‌هایی از این مجموعه که مکاتبات علما و بزرگان شیعه با خاندان عبقات به ویژه مرحوم علامه می‌باشد توسط کاتبان، پاکنویس شده و بخش‌های دیگر به صورت مسوده، با دست خط مرحوم علامه حامد حسین و دیگر خاندان عبقات موجود است. این مکاتبات هم در دو قسمت  نامه‌های فارسی و اردو جمع آوری شده  و حجم فراوانی دارد که مجموعه معتنابهی از آن قابل دسترسی می‌باشد.

از این مکاتبات عنایت فراوان علماء و بزرگان شیعه در بلاد مختلف به خاندان عبقات بالاخص مرحوم علامه حامد حسین و آثار ایشان روشن است. در این نامه‌ها برخی از تقریظات درباره تالیفات مرحوم علامه به ویژه عبقات الانوار به چشم می‌خورد.

9

شوارق النصوص في تكذيب فضائل اللصوص

این کتاب در بیان مطاعن سران سقیفه و برخی از صحابه و همسران پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تالیف شده است.

از آنجا که مرحوم علامه حامد حسین نقش به سزائی در تکمیل کتاب «تشیید المطاعن» مفتی محمد قلی داشته‌اند و آن را از دست نوشته‌های فراوان باقیمانده از علامه می‌یابیم، می‌توان شوارق را ادامه همان ایده مطرح شده در تشیید دانست.

تمام نسخه‌های مربوط به شوارق که به گفته مرحوم علامه سعیدالمله-نوه علامه حامد حسین- پنج مجلد می‌باشد، قابل دسترسی است.

الذريعة – آقا بزرگ الطهراني – ج 14 ص 240

10

النجم الثاقب في مسألة الحاجب

این کتاب که مهمترین اثر فقهی علامه به شمار می‌رود، در فروع علم فرائض و کیفیت ارث نوشته شده است.

به گفته مرحوم علامه سعیدالمله – فرزند علامه ناصرالمله-:« این اثر در سه قالب بزرگ، متوسط و کوچک تدوین شده است».

نسخه قابل دسترسی، نسخه‌ای منظم و کامل می‌باشد.

مهدی اسفندیاری

دیدگاه :

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

14 − 8 =